Niemeyers Tabaksmuseum sluit eind dit jaar

Einde in zicht

Het Tabaksmuseum dat sedertjaar en dag in de stad Groningen is gevestigd, sluit zijn deuren per 31 december 2010. Takaksfabrikant Niemeyer geeft per 1 januari 2011 geen geld meer voor het in stabd houden van dat instituut, gevestigd in het Pakhuis New York in de Brugstraat, als medebewoner van het Noordelijk Scheepvaartmuseum.

Als één van de redenen wordt aangevoerd dat er een andere maatschappelijke opvatting over het gebruik van tabak is gaan heersen, en dat heeft ervoor gezorgd dat degenen binnen de organisatie van Niemeyer hebben besloten dat er andere maatschappelijke prioriteiten liggen om geld aan te besteden. Voorts blijkt de firma Niemeyer te moeten bezuinigen.
In verband met die sluiting is de leiding van het instituut op zoek naar mensen die schenkingen aan het Tabaksmuseum hebben gedaan, dan wel stukken hebben verkocht. De laatste categorie zal in staat worden gesteld hun voormalig bezit terug te kopen, als men kan aantonen ooit de bezitter te zin geweest. Het dan resterende van de collectie zal deels worden verkocht aan andere tabaksmusea. Wat er uiteindelijk gebeurt met de stukken die dan nog overblijven, zullen we na 1 januari 2011 we vernemen.

Actueel nieuws
TV Noord kwam gisteren, maandag 23 augustus met het nieuws, en dat stelde de kijker in de gelegenheid nog een blik te werpen op enkele unieke stukken uit de verzameling, die zo'n vijf eeuwen omspant: vanaf de ontdekking van Amerika tot op de huidige dag, en daarmee wordt een prachtig beeld gegeven van de historische ontwikkeling van de tabak en de voorwerpen die het gebruik ervan met zich heeft meegebracht.

De huis-aan-huis krant Groningen van dinsdag 24 augustus vraagt de lezers om op internet een enquête in te vullen, die handelt over de sluiting van het museum in kwestie. Men kan aangeven of men het ermee eens is dat het museum de deuren sluit, of dat men de mening is toegedaan dat dit niet moet gebeuren omdat er anders een stukje van de cultuur van Groningen verloren zal gaan. De uitslag van deze 'poll' wordt in de editie van komende week dinsdag van die krant bekendgemaakt.

Drogreden

Het argument, dat het maatschappelijk niet meer verantwoord zou zijn om tabak onder de aandacht te brengen, is er met een zware Virginia bijgesleept. Als we alles wat in musea te zien is aan toestanden en gebeurtenissen uit het verleden — want daarom zijn zoveel zaken van anno ooit in zo'n instelling ondergebracht —, welke we nu niet meer maatschappelijk verantwoord vinden, dan kunnen zeer veel musea van oudheden en aanverwante instituten de deuren wel sluiten.

Laatste Lunchpauzeconcert op Martini-hoofdorgel

Drie werken uit de Barok

Op vrijdag 20 augustus, vanaf 12:45 uur, wordt in de Martinikerk aan de Grote Markt te Groningen alweer het laatste van de reeks Lunchpauzeconcerten van dit seizoen gegeven. Organist voor deze gelegenheid is Gert Jan Schipper (geboren 1975), die vier stukken zal voordragen. Drie ervan zijn van evenzovele alom bekende grootheden van het klavier uit de Barok: Dietrich Buxtehude (1637-1707), wiens Preludium in d-klein zal worden uitgevoerd. Die componist is van grote invloed is geweest op hetgeen Johann Sebastian Bach (1685-1750) voor (onder meer) dat instrument heeft geschreven. Papa Bach zelf komt ook aan bod in het derde stuk dat Gert Jan Schipper zal spelen: Toccata, adagio en fuga BWV 564. Daartussenin wordt een compositie van Georg Böhm (1661-1733) gespeeld: Vater unser im Himmelreich. De orgelmuziek van Böhm is in de Martinikerk veelvuldig voorgesteld.

Eigentijdse compositie
Ter afsluiting van het concert, en daarmee meteen van de zomerreeks 2010, zal Gert Jan Schipper een eigen compositie spelen: Improvisatie over Psalm 21, drie variaties en slotkoraal.

Er kan beslist geen twijfel aan bestaan dat de dispositie van het Schnitger/Ahrend-orgel in Groningens hoofdkerk geknipt is voor barokwerken, aangezien die op een dergelijk instrument het beste tot hun recht komen. Dat rechtvaardigt echter niet de conclusie dat het instrument zich niet zou lenen voor werken uit andere perioden van de muziekgeschiedenis, en dat is meer dan eens gebleken met composities tot en met de tweede helft van de twintigste eeuw.

Een kwart eeuw geleden bewees Charles de Wolff dat door een werk van Györgÿ Ligeti op dat orgel te spelen, en dat was niet minder dan een openbaring: alsof er diverse orgels op verschillende plekken in de kerk waren opgesteld — een bijna quadrafonische ervaring.

Overigens is dat effect niet noodzakelijkerwijs afhankelijk van de huidige tijd; verleden week speelde Jochem Schuurman de Derde Sonate opus 24 uit 1865 van August Gottfried Ritter (1811-1885), en daarin werd hetzelfde effect geconstateerd: alsof je middenin het klanken-gebeuren zat. De waardering van het aanwezige publiek was flink wat groter dan gewoonlijk.
Hoewel nog steeds mondjesmaat, wordt er tegenwoordig vaker een eigentijds stuk geprogrammeerd. Dat van Gert Jan Schipper kan, gezien zijn geboortejaar, in principe geen twee decennia oud zijn.

__________

Afbeelding: Gert Jan Schipper, organist en componist.

Orgelmuziek uit anderhalve eeuw op Martini-orgel

Driemaal Papa Bach
De Tsjechsche organist Jiri Rohel (geboren 1979 te Ostrava), die thans aan het Conservatorium in Groningen studeert bij Theo Jellema (orgel) en Johan Hofman (klavecimbel), presenteert op vrijdag 23 juli tijdens het Tweede Lunchconcert in de Zomerreeks 2010, vijf composities uit een periode van zo'n anderhalve eeuw, waarvan de laatste al meer dan tweeënhalve eeuw geleden werd geschreven.
Ter opening zal de Fantasia in G-groot BWV 572, geschreven vóór 1708 van Johann Sebastian Bach klinken — een repertoirestuk voor menig organist, dat bijna in evenzovele stijlen wordt gespeeld, al is het een door en door Barok-compositie. Het Schnitger/Ahrend-orgel biedt zo'n musicus ruim de gelegenheid zijn kunsten te verklanken. Helaas houdt niet ieder van hen zich aan het door Bach voorgeschreven in het derde gedeelte daarvan.

Jiri Rohel sluit het concert af met eveneens twee stukken van Papa Bach. Eerst klinkt Nun komm der Heiden Heiland (BWV 659 — uit het Orgelbüchlein, Weimar 1713-1717) op de Luther-tekst uit 1524:

Nun komm, der Heiden Heiland,

der Jungfrauen Kind erkannt,

des sich Wunder alle Welt,

Gott solch Geburt ihm bestellt.

De kroon op dit optreden zal worden gezet door de Toccata en Fuga (BWV 538), de Dorische, zo genoemd naar de fuga ervan. Deze werd gecomponeerd tussen 1708 en 1717.

Sweelinck en Froberger

Tussen de drie Bach-composities brengt deze organist nog twee andere werken ten gehore van internationaal befaamde orgelcomponisten. Allereerst de vermaarde Fantasia chromatica van Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621). Johann Jakob Froberger (1616-1667) behoort eveneens tot de canon der grote namen als het om werken voor de Koningin der Instrumenten gaat. Diens suite Auf die Mayerin zal de imposante ruimte van de Martinikerk vrijdagmiddag vullen.

Lunchpauzeconcerten Martini-hoofdorgel van start

Op vrijdag 16 juli wordt het eerste Lunchpauzeconcert van een reeks van zes op het internationaal vermaarde — en volgens steeds meer kenners en liefhebbers: beste — orgel ter wereld, het hoofdorgel van de Martinikerk in Groningen [1], gegeven, zoals gebruikelijk tussen 12:45 uur en ongeveer 13:30 uur. Dit jaar zijn het alleen mannen die op het instrument komen spelen: één Tsjech — Jiri  Rohel— en voor de rest Nederlanders: Peter van der Zwaag, Lukas Jan Schoonbeek, Jochem Schuurman, en Gert Jan Schipper. Vrouwen doen dit jaar weer niet mee, of het moest al zo zijn tijdens het concert van 6 augustus — in het kader van het Peter de Grote Festival — maar dan worden de bespelers pas voorafgaande aan het gebeuren bekendgemaakt.

Naast de grote namen van componisten die veel, iets minder of weinig voor de Koningin der Instrumenten hebben geschreven — Rheinberger, Brahms, Mendelssohn, Reger, J.S. Bach, Sweelinck, Froberger, Weckmann, Böhm, Schumann, en Buxtehude — treffen we een paar namen aan die op dit punt wat minder wereldfaam genieten, maar daarom niet in het vergeetboek hoeven te worden bijgeschreven of anderszins genegeerd. Van twee van de laatste categorie treffen we werk aan, van elk van beiden één stuk, tijdens twee verschillende concerten. Daarbij gaat het om Jan Welmers (geboren 1937), van wie we binnen deze reeks al eens eerder een stuk op dit orgel hebben kunnen beluisteren, en tijdens het laatste concert een werk van de organist van die middag: Gert Jan Schipper (geboren 1975).
De entreeprijs voor elk van de concerten bedraagt slechts één euro.
__________
[1] De Belgische organist Kamiel D'Hooghe noemde het orgel "wellicht het schoonste ter wereld" toen hij in de herfst van 1984, kort na de oplevering van het gerestaureerde instrument, daarop een concert heeft gegeven.
Geïnteresseerden die te ver af wonen, maar toch willen kennisnemen van de kwaliteit van dit instrument, kunnen op de website van de Martinikerk zien welke cd's beschikbaar zijn.
____________
Afbeelding: Hoofdorgel van de Martinikerk in Groningen, getekend door Henk van Homeijer, 1993. (Origineel in bezit van Administratie Martinikerk.)

Zes kunstenaars met projecten bij Galerie Noord

Jong in Groningen
Op zaterdag 3 juli, om 17:00 uur wordt in Galerie Noord, in het rosse hart van de Stad — om precies te zijn in het perceel Nieuwstad 6 — een tentoonstelling geopend met de benaming Jong in Groningen. Daarmee biedt de galerie voor de tweede keer dit jaar — de eerste keer was in het voorjaar — een groepsexpositie van afgestudeerde kunstenaars die aan Academie Minerva te Groningen hebben gestudeerd en sedert die mijlpaal in 2009, nu voor het eerst laten zien wat een jaar beroepsuitoefening heeft opgeleverd. Het gaat daarbij om zes kunstenaars, van wie er twee samenwerken, hetgeen in deze expositie neerkomt op vijf projecten.

Deelnemers
De deelnemende artiesten zijn Dynke Kleefstra en Waalco Elema, Rozemarijn Nelissen en Feike Otto van der Zee, over wie we eerder hebben gepubliceerd op de zustersite Tempel der beeldende kunsten. Het vijfde project is van Jordi Damwichers en Hanny Verheezen.
Deze vijf tonen gezamenlijk een verscheidenheid aan werk dat in een denkbaar moeilijke periode is ontstaan: het eerste beroepsjaar en daarnaast een verslechterende economische situatie, die weinig gevolgen heeft voor die kunstenaars welke een voorkeur genieten van miljonairs, maar die voor allen die in de marge werken — en dat is voor de meesten van hen simpelweg het geval, en geldt tevens als je in zo'n jaar van je productie hebt kunnen bestaan.

Galerie Noord
Het tentoongestelde — tekeningen, schilderijen en ruimtelijk werk — is, naast de dag van de officiële opening van de expositie, te bezichtigen op dinsdag tot en met zaterdag van 13:00 uur tot 17:00 uur, alsmede tijdens elke eerste zondag van de maand. Aangezien de expositie tot en met 5 augustus wordt gehouden, is er in die ruime maand twee keer de gelegenheid om op zondag een kijkje in Galerie Noord te nemen, en op 23 weekdagen.
__________
Afbeelding: Werk van Rozemarijn Nelissen.
_________
Voorbeelden uit het werk van de anderen — van elk één stuk — zijn te zien op de hieronder genoemde websites:

http://gratiskunstencultuur.ning.com/profiles/blogs/galerie-noord-in-groningen

http://heinzwallisch.wordpress.com/2010/07/02/zes-jonge-kunstenaars-tonen-samen-vijf-projecten-bij-galerie-noord-in-groningen/

http://heinzwallisch.multiply.com/journal/item/621/Vijf_kunstprojecten_van_zes_deelnemers_tot_en_met_5_augustus_in_Galerie_Noord_te_Groningen

http://lettersenbeelden2.web-log.nl/mijn_weblog/2010/07/zes-kunstenaars-met-vijf-totaal-verschillende-projecten-bij-galerie-noord.html

Wisselgeld vereist: charme alleen is niet voldoende

CO2-opslag 'verkopen'
RTV Noord meldde in Noord Nieuws van heden dat het de regering — "het kabinet"— een charme-offfensief is begonnen om bewoners van onze provincie zover te krijgen dat bewoners van de voor opslag van CO2 onder de grond bedoelde plaatsen daarmee zullen instemmen. In Barendrecht, waar men aanvankelijk wilde overgaan tot opslag onder een woonwijk, bleek onvoldoende draagvlak — lees: fervente tegenstand — ten aanzien van de kabinetsplannen. Dat heeft ertoe geleid dat het feest daar niet doorging. In onze provincie schijnt meer bereidheid te bestaan met de plannen in te stemmen. Indien dat zo is, dient men in onze regio te beseffen dat akkoord gaan met wensen — en de daarop volgende besluiten — dient te worden gecompenseerd. Anders gezegd: die regering zal wel wat wisselgeld moeten meebrengen. Voor bijvoorbeeld de instandhouding van cultuur in de meest ruime zin, aangezien het Noorden anders weer onevenredig zal worden gepakt als straks de bezuinigings-ronden worden afgekondigd. 

Onvoldoende 'wisselgeld'
Eén symfonieorkest hebben we in het Noorden voor drie provincies en daarover werd in het Haagse al een half jaar geleden gefluisterd dat we straks blij mogen zijn als we dat ensemble op tweederde van de huidige sterkte kunnen houden, hetgeen inhoudt dat vanaf dan alle werken voor grote bezetting buiten ons blikveld (lees: directe gehoor) vallen en dat betekent dat men daarvoor naar het Westen des lands zal moeten, met als gevolg dat alleen mensen met een goed gevulde beurs nog dergelijke uitingen van cultuur zullen kunnen bezoeken.
Ook het Conservatorium van Groningen dient te blijven bestaan. Laat een inmiddels door steeds meer mensen gewenste commissie gerust bekijken of het in ons land eventueel met zes conservatoria kan in plaats van met de huidige tien, zonder dat daarbij van kwaliteitsverlies sprake zal zijn, en houdt de spreiding daarvan overeind tussen Groningen en Maastricht, met daartussenin de  Randstad Holland.
Goed twee decennia geleden wilden bepaalde belangengroepen reeds dat het aantal van deze instellingen voor hoger muziekonderwijs zou worden teruggebracht en dat de daarna resterende instellingen in de randstad en directe omgeving zouden blijven gevestigd. 

Gebrek aan inzicht
Dat de meeste 'Haagse' politici ons buitengebied alleen nog als wingewest — aardgas — beschouwen — al zullen ze dat nooit hardop zeggen —, weten we ook al zo lang als dat geweten kan worden. Er ligt dus een extra taak voor de regionale en lokale bestuurders om ervoor te zorgen dat onze eigen cultuur in de vorm van instituten die deze kunnen realiseren — direct of indirect — op niveau blijft gehandhaafd. En laten ze zich meteen sterk maken tegen het argument dat door Den Haag wordt gehanteerd als men bepaalde subsidies van professionele instituten intrekt met een veelal dwaze verklaring en de daaraan gekoppelde mededeling dat dit die gelden ten goede zullen komen aan amateurkunst. Dat is uitzinnige domheid of een zeer kwalijke vorm van boosaardigheid. Amateurkunst bestaat nu eenmaal uitsluitend per gratie van de aanwezigheid van zoveel mogelijk professionele culturele instellingen. Haal daar in tal van disciplines geld weg en zeer snel zal dat zijn weerslag vinden ten detrimente van niet alleen de professionelen, maar evenzeer van de voor de subsidiegelden beoogde amateurs.

Twee klavecinisten spelen Das Wohltemperierte Klavier tijdens Bach Festival in Lutherse kerk

De twee deelnemers

Het komende weekeinde wordt in de Lutherse Kerk van Groningen Stad — gevestigd in de Haddingestraat — een tweedaags Bach Festival gehouden: op vrijdag 11 en zaterdag 12 juni.

Tijdens de avonduren, beide keren vanaf 20:15 uur, zullen alle achtenveertig onderdelen van Johann Sebastian Bach (1685-1750), welke tezamen bekend staan als Das Wohltemperierte Klavier door twee jonge klavecinisten worden uitgevoerd. Elk van beiden neemt één van de twee banden met 24 preludes en fuga's voor zijn rekening. Op vrijdag is dat de uit Nice afkomstige, Franse klavecinist Oliver Salandini (*1977); hij is organist van de basiliek Notre Dame in zijn woonplaats. De inhoud van de tweede band wordt zaterdag vertolkt door de Nederlandse klavecinist Robert Koolstra uit Groningen, die als organist in Delfzijl en Hoogkerk in functie is.

Das Wohltemperierte Klavier 

Tussen de twee afdelingen met elk vierentwintig preludes en fuga's van Das Wohltemperierte Klavier ligt bijna een kwart eeuw. De eerste helft — BWV 846-869 stamt uit 1722 en werd te Köthen afgerond, de tweede helft kreeg het jaartal 1744 met de toevoeging Leipzig opgeplakt. Oorspronkelijk bedoeld 'voor het onderwijs' — mede vanwege het voorkomen daarin van alle mineur- en majeur toonsoorten — bleek, op grond van het artistieke niveau, dat de wereld werd verrijkt met een der belangrijkste scheppingen der muziekgeschiedenis. Das Wohltemperierte Klavier heeft de onderscheidende kwalificatie Altes Testament der Musikgeschichte opgeplakt gekregen. Het kon dan ook niet uitblijven dat er 'enige tijd later' een Neues Testament zou volgen:  dat werden de 32 Klaviersonaten van Ludwig van Beethoven (1770-1827).
____________

 

Afbeeldingen

1. De Franse organist en klavecinist uit Nice, Olivier Salandini.

2. De Nederlandse klavecinist/organist uit Groningen, Robert Koolstra.