Orgelconcert door Wolfgang Zerer in Lutherse Kerk

Zeven stukken van drie Duitse componisten
Vrijdag 23 oktober zal de Duitse organist Wolfgang Zerer — onder meer docent aan het Conservatorium te Groningen — een recital verzorgen op het Van Oeckelen-orgel in de Lutherse Kerk te Groningen. Het concert begint om 20:15 uur en zal tot ongeveer kwart voor tien duren. Het is het tweede concert in de reeks Orgel Anders van het seizoen 2009/2010, dat in die periode steeds op de vierde vrijdagavond van de maand wordt gerealiseerd.
Het programma bestaat uit werken van uitsluitend Duitse componisten: Bach, Mendelssohn en Ritter. Het recital zal worden geopend met vier stukken van Johann Sebastian Bach (1685-1750): Praeludium & Fuga in A — BWV 536, ontstaan in de jaren 1708-1717 en drie koraalvoorspelen uit dezelfde periode op Allein Gott in der Höh sei Ehr', respectievelijk BWV 662, 663 en 711.
Wolfgang Zerer presenteert in aansluiting daarop twee werken uit de negentiende eeuw: een orgelcompositie van Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847): de tweedelige Sonata in A gecomponeerd op 17 augustus 1844 — en samen met de andere vijf Sonata's uitgegeven te Wenen in 1842 —, gevolgd door diens Variations sérieuses, gecomponeerd op 4 juni 1841 voor piano solo en thans gespeeld op het Van Oeckelen-orgel.
De orgelvoordracht zal worden besloten met de Dritte Orgelsonate in a kleine terts, opus 23, van August Gottfried Ritter (1811-1885). Het stuk, dat is opgedragen aan Franz Liszt (1811-1886), is omstreeks 1855 gecomponeerd.
___________
Afbeeldingen
1. De Duitse organist en orgeldocent Wolfgang Zerer.
2. De Duitse componist August Gottfried Ritter.

Expo Litouwse Ex-Libris in Universiteitsbibliotheek

Op vrijdag, 9 oktober 2009, wordt in de Universiteitsbibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG) — in aanwezigheid van de Ambassadeur van de Republiek Litouwen, Vaidotas Verba — de expositie geopend van Litouwse Ex-Libris, die eerder dit jaar te zien was in het Goethe-Institut te Rotterdam. Wij hebben daarover uitgebreid bericht op onze zustersite Tempel der Beeldende Kunsten in een artikel van dinsdag 3 februari 2009. Reeds kort daarna, op 26 februari hebben we in een kort bericht gewezen op het feit dat de Nederlands-Baltische Vereniging een verzoek had ingediend, deze voorbeelden van bijzondere grafische kunst ook in Groningen te presenteren en dat de mogelijkheden daartoe werden onderzocht.
Vervolgens is de tentoonstelling — die wordt georganiseerd door het Litouws Cultureel Centrum in Nederland — op tournee gegaan en heeft daarbij de steden Brussel en Luxemburg aangedaan.

1000 Jaar Litouwen
Hoewel Litouwen op zich langer bestaat dan een millennium is er 1000 jaar geleden voor het eerst sprake van de naam Litouwen.
De expositie die wordt georganiseerd naar aanleiding van 1000 Jaar Litouwen, is een initiatief van de Universiteitsbibliotheek Groningen, in samenwerking met het Litouws Cultureel Centrum en de Nederlands-Baltische Vereniging. Vanaf vrijdag 9 oktober is deze toegankelijk voor alle bezoekers van de Universiteitsbibliotheek op de geldende openingstijden. De tentoonstelling is op de derde verdieping van de UB in het trappenhuis. Tot 17 november zijn die bijzondere staaltjes van grafische kunst aldaar te bezichtigen.
___________
Afbeelding: Ontwerp voor een ex-libris van Raimune Kmieliauskaite. Deze maakt deel uit van de expositie in de UB.

Josquin-mis zondagmiddag in Pelstergasthuiskerk

Mis met lezing
Op zondag 13 september — aanvang 15:00 uur — presenteert het Vocaal Ensemble Oude Noten onder leiding van André Cats in de Pelstergasthuiskerk van Groningen een uitvoering van de Missa Hercules Dux Ferrariae van Josquin des Prez, die omstreeks 1445 werd geboren en in 1521 is overleden.
Over deze Missa houdt dirigent André Cats een lezing, zoals hij dat in eerdere instantie, voorafgaande aan de uitvoering van andere missen — toen in de Synagoge — heeft gedaan.


In 2008 is André Cats gestart met de combinatie van lezing met koorzang, en vanaf het begin van dit seizoen wordt de reeks voortgezet, te beginnen zondagmiddag in de Heilige Geest Kapel in de Pelsterstraat. Aangezien deze kerk onderdeel vormt van het Pelstergasthuis, wordt deze ook veelal Pelstergasthuiskerk genoemd, maar het gaat daarbij wel om dezelfde entourage.
De hierna volgende missen met bijbehorende informatie in de vorm van een lezing, zullen worden gegeven in diverse oude kerken in Stad en Ommelanden, waarmee een uitstekende, zo goed mogelijk in de tijd van de muziek passende, sfeer als ruimtelijke basis wordt gecreëerd.

Josquin-Missen
André Cats zal met zijn verschillende koren dit najaar in totaal drie missen van Josquin uitvoeren. Die van aanstaande zondag, met Oude Noten, de andere twee met steeds een andere formatie uit de overkoepelende stichting De Noordelijke Polyfonisten die over de concerten nadere informatie op de website heeft staan.
Bij de Missa Hercules Dux Ferrariae gaat het niet, zoals zo dikwijls, om een onbekend meesterwerk dat ergens opdook en dat we nu als nieuwtje krijgen voorgeschoteld, maar om een beroemd meesterwerk uit de Renaissance. André Cats zelf zegt hierover:
"De mis werd door Josquin geschreven als geschenk voor Ercole I d’Este, hertog van Ferrara. Het opvallendste aspect aan de compositie is het thema: van de klinkers in Ercole’s formele naam leidde Josquin een melodie van 8 noten af, toenmaals benoemd als RE-UT-RE-UT-RE-FA-MI-RE en “vertaald” naar ons systeem klinkend als d-c-d-c-d-f-e-d. Dit thema komt in de hele mis 47 keer voor, een getal dat volgens sommige musicologen ook een symbolische waarde heeft."
Het ensemble “Oude Noten” bestaat uit 8 zangers, waaronder André Cats, die al zingend leiding en inspiratie geeft. De opstelling is zoals 500 jaar geleden: staand achter één grote lessenaar, allemaal lezend en zingend uit hetzelfde boek.
____________
Afbeeldingen
1. Logo van De Noordelijke Polyfonisten.
2. Dirigent André Cats.

Hans Goedkoop opent academisch letterenjaar RUG

Gebrek aan historisch besef
Op dinsdag 25 augustus zal het academische jaar van de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen worden geopend door Hans Goedkoop (*1963). Hij is niet alleen bekend van het NPS/VPRO-televisieprogramma Andere tijden, maar eveneens van nog andere culturele uitzendingen van de publieke omroepen en als, soms zelfs omstreden, literair criticus van NRC/Handelsblad.
Voor de officiële opening van het academische letterenjaar zal Hans Goedkoop — op genoemde dag vanaf 16:00 uur in de Aula van het Academiegebouw — de Letterenlezing uitspreken, die de titel heeft meegekregen Verzamelde misverstanden over ons historisch besef.
Uit diverse disciplines van onze maatschappij komen signalen dat er iets moet worden ondernomen tegen de op tal van fronten optredende erosie van het historische besef der Nederlanders. Maar al datgene wat wordt ondernomen om dit fenomeen zo goed mogelijk tegen te gaan in het kader van de middelen die de overheid daarvoor heeft — historische canon enerzijds en Nationaal Historisch Museum aan de andere kant — kan daarvan niet zoveel positieve invloed uitgaan zolang de canon binnen het onderwijs niet verplicht wordt gesteld en het museum in kwestie maar niet van de grond komt — en evenmin van de grond kan komen vanwege ruzies en alles wat die met zich meebrengen.

Klassieke komedie?
Hans Goedkoop beschouwt dat alles als een klassieke komedie van misverstanden, die woekert binnen de vooraanstaande betrokkenen binnen de wereld der academische wetenschappen en de vaderlandse politiek. Al moet gezegd dat deze komedie niet zelden zicht biedt op scènes die eerder passen binnen een platvloerse klucht. Uit die beide categorieën kunnen oproepen bij de vleet komen, maar de vraag is — en blijft nog wel even — of die ook maar in de geringste mate in de buurt van de beoogde resultaten geraken. Dat rechtvaardigt volgens Goedkoop de vraag bij wie het historisch besef in de geringste mate aanwezig is. Die prikkelende en provocerende stelling is uitgangspunt van de letterenlezing, die niet alleen voor academici, maar voor alle belangstellenden gratis toegankelijk is.

Jan Hage tijdens Avondtmusyck op Martini-orgel

Papa Bach omsluit de overigen
Het concert dat Jan Hage (*1964) — sedert 1995 organist van de Haagse Kloosterkerk — op woensdag 19 augustus vanaf 20:00 uur zal verzorgen in de Martinikerk van Groningen, in de reeks van de Stichting Avondtmusyck Groningen — opent en sluit met composities van Johann Sebastian Bach (1685-1750). Na het driedelige Concerto in C, BWV 594, een arrangement op opus 7 nr. 5 van Antonio Vivaldi, volgt Vater unser im Himmelreich, BWV 682.


In het jaar van de inmiddels bekende muzikale grootheden uit het verleden die, qua geboortejaar dan wel jaar van overlijden, met de lopende twaalf maanden in verband gebracht kunnen worden — en dat zijn Purcell, Händel, Haydn en Mendelssohn —, komen we de één en de ander van hen wat meer tegen dan de overigen als het om orgelmuziek gaat. Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) heeft zich op dat onderdeel van het componeren niet onbetuigd gelaten en mede daardoor komt het dat we zijn naam eveneens in de Martinikerk van de noordelijke metropool in 2009 vaker in programma's zien afgedrukt dan in andere jaren.
Van hem speelt Jan Hage de Sonate in Bes, opus 65, IV, gecompleteerd op 2 januari 1845. Nog geen drie weken geleden klonk deze sonate op hetzelfde orgel, toen gespeeld door Jochem Schuurman.
Voordat het concert zal worden afgerond met Bachs Praeludium et Fuga in Es-groot BWV 552, uit de Clavier-Übung (Leipzig 1739), zal de gastorganist van de avond de toehoorders bekend maken met Sequens een compositie uit 1979 van Jan Welmers (*1937).
____________
Afbeeldingen
1. Middentoren van het Martini-orgel Groningen, met blinderingswerk en houtblazers.
Met dank aan Elly Kooiman, op wier website nog meer dan duizend andere foto's van dit instrument en diverse andere te zien zijn.
2. Organist Jan Hage.

Henk van Ulsen presenteert Matrozen en andere Scheepsgezellen op expositie in Galerie MooiMan

Scheepsmanifestaties
Op zondag 16 augustus 's middags om(streeks) 16:00 uur — als de laatste dag van de manifestatie Van Kogge tot Coaster in een deel van de stad-Groninger binnenwateren nog in volle gang is en aldaar shantykoren, alsmede andere zeeliedenzang en overige uitingen van matrozenkennis en -kunde zullen worden uitgestort over de ongetwijfeld talrijke bezoekers, met een, wellicht daardoor, vermeerderde hunkering naar de naderende, nog weer grotere, manifestatie Delfsail — zal de eerste expositie [1] na het zomerreces in onze Stadse Galerie MooiMan worden geopend door een Wijze Kater die men aan zijn stem zou moeten herkennen. Of dat echter ook het geval zal zijn als men bedenkt dat de gemiddelde leeftijd van de bezoekers van de tentoonstellingen in genoemde galerie wel enkele decennia geringer zal zijn dan ik in mijn eentje heb bereikt, is het toch de vraag of iedereen de stem van Henk van Ulsen (her)kent. Tenzij men een fervent liefhebber van schilders en hun producten is en daarbij de Nederlanders niet uit het oog heeft verloren en zeer recentelijk één van de diverse herhalingen van een programma op het digitale themakanaal Geschiedenis 24 heeft bekeken welke over die meester-schilder en dito vervalser Han van Meegeren ging, gepresenteerd door Henk van Ulsen. En als je diens stem eenmaal goed tot je hebt kunnen laten doordringen, is die, mijns inziens, voor de rest van dit leven en zeker nog een dozijn reïncarnaties op de harde schedelschijf opgeslagen. Het is dan ook de verwachting dat wijze woorden over kunst en cultuur in het algemeen, en omtrent die in de galerie in kwestie, de officiële opening door de aangekondigde acteur zullen begeleiden. Ongetwijfeld heeft de Russische literaire kunst van de negentiende eeuw bij Henk van Ulsen heel wat meer zielenroerselen veroorzaakt dan schilderijen over zeelieden. Maar of die nu door oud-Amsterdam zwieren en de meiden versieren, dan wel de Groninger diepenring onveilig maken, een link naar de schone letteren weet Henk van Ulsen vast wel te leggen.
Want Querelle de Brest — van de roman uit 1947 door Jean Genet (1910-1986), die uitnemend werd vertolkt door de Weense acteur Hanno Pöschl — komt eveneens uit de literatuur en heeft in aquarelvorm, in de versie van Rinaldo Hopf, op deze MooiMan-expositie een plaats gekregen. Zinnig zijn zulke verbintenissen tussen de verschillende disciplines binnen de kunst als geheel: kunstzinnig mogen we wel zeggen.
En als u wilt weten wie er allemaal nog zijn vertegenwoordigd met werk tijdens deze 'matrozen'-dwardoorsnede uit de collectie van MooiMan, moet zelf maar gaan kijken. Wellicht komt u dan nog een andere figuur uit de literatuur tegen: een tenger matroos met stoute billen, die Gerard Reve's hoofd op hol bracht en (niet alleen) zijn hart sneller deed kloppen [2].
__________
[1] De titel van de expositie is Sailors Delight, en kan op de daarvoor bestemde tijden, dan wel op afspraak, worden bezocht tot en met zondag 27 september. Nadere info is te vinden op de website van Galerie MooiMan.
[2] Wordt genoemd in het gedicht Leve onze marine, opgenomen in de brievenbundel Nader tot U van (toen nog) Gerard Kornelis van het Reve (1923-2006), verschenen in 1966. Later eveneens afgedrukt in de Verzamelde Gedichten onder de titel Het zingend hart (1973).
____________
Afbeeldingen
1. Chapeau; Alexander van Agoston; olieverf op doek; 120 x 60 cm.
2. Querelle; Rinaldo Hopf; aquarel; 50 x 65 cm.

Händels Samson zaterdagmiddag in Martinikerk

Hulde aan Händel
Voor de uitvoering van het oratorium Samson van Georg Friedrich Händel, zaterdagmiddag in de Martinikerk te Groningen, heeft het Centrum voor Oude Muziek en Dans een groot uitvoerend apparaat op de been gebracht.


Koor en orkest staan onder leiding van Pauline Kostense. Het koor is van Daniël Rouwkema.
De vocale solisten zijn Esther Ebbinge, sopraan; en Netty Otter, mezzosopraan; Kevin Skelton, tenor; en Matthew Baker, bas; Jochem Baas is de jongenssopraan. Carolien Eijkelboom neemt de rol van vertelster op zich.
Bijzonderheid is dat kinderen tot twaalf jaar gratis toegang hebben tot deze gebeurtenis. Meer informatie op de website van het Centrum voor Oude Muziek en Dans Groningen. Klik hier.
__________
Afbeelding
Samson verwoest de tempel van de Filistijnen. Schilderij van Giovanni Battista Castiglione (1616-1670).